Örnek Veriniz Ne Demek?
Örnek vermek… Herkesin çok kolay bildiği ama bir o kadar da sıkıcı ve anlamını yitirmiş bir ifade. “Örnek veriniz ne demek?” diye sorduğunuzda ne anlamalıyız? Gerçekten bir anlamı var mı, yoksa sadece konuşurken kendimizi anlamlı hissetme çabası mı? Bu yazıda, örnek vermek üzerine biraz tartışalım. Hadi bakalım!
Örnek Veriniz Ne Demek? Kısaca…
Örnek vermek, bir şeyin ne olduğunu ya da nasıl işlediğini anlatırken, o şeyin gerçek bir temsilini sunmak demektir. Bunu okullarda, iş yerlerinde, sohbetlerde… her yerde görürüz. Ama hiç düşündünüz mü, bu sürekli örnekler vermek aslında bizim düşünme biçimimizi nasıl etkiliyor? Başka bir deyişle, her açıklama örnekle mi güçlendirilmeli? Yoksa bazen, konu üzerinde düşünmek için biraz sessizliğe mi ihtiyaç var?
Güçlü Yönler: Konuyu Somutlaştırmak
Örnek vermek, genellikle karmaşık bir konuyu daha anlaşılır hale getirmek için kullanılır. Yani, teori ve pratik arasında köprü kurar. Birisine “görüşünü paylaş” dediğinizde, o kişi genellikle örnekler verir, çünkü örnekler insanın daha somut düşünmesini sağlar. Bu kadar net ve basit değil mi?
Mesela, “Başarılı bir iş insanı nasıl olunur?” sorusuna, birisinin verdiği örnek şu olabilir: “Elon Musk gibi başarılı bir girişimci olmak için cesur olmalısınız.” İşte bu örnek, teori ile pratiği birleştiriyor ve insanın kafasında bir resim oluşturuyor. Ama bu kolayca yapılabilen bir şey değil. Birçok konuda örnekler, anlatılmak isteneni, hatta bazen öngörülen geleceği bile gösteriyor.
Fakat bu durumun bazı zayıf yönleri de var.
Zayıf Yönler: Örnekler Anlamı Yitiriyor
Sorun şurada başlıyor: Herkes örnek verirken, bu örnekler arasındaki farklar giderek kayboluyor. Yani, bir örnekle bir başka örnek arasındaki anlam farkı, zamanla silikleşiyor. Özellikle sosyal medyada gördüğümüz “motivasyonel konuşmalar” veya “iş hayatında başarılı olma” temalı yazılarda bu örneklerin çoğu birbirine benziyor ve kalitesizleşiyor. Bu noktada, örneklerin gerçek bir fayda sağladığını söylemek biraz zorlaşıyor.
Daha da kötüsü, bazen örnekler gereksiz yere kullanılıyor. Herkes her şeyin örneğini verirken, ne kadar çok örnek olduğunu anlamaya başlıyoruz. Örneğin, basit bir matematiksel konu anlatıldığında, on tane örnek verildiğinde asıl ana fikir kayboluyor. En basit kavramlar bile gereksiz örneklerle karmaşık hale gelebiliyor. Bir şeyin anlaşılmasını sağlamaya çalışan bir örnek, bazen tam tersi bir etkisi yaratabiliyor: İnsanları kafası karışmış bir hale getiriyor.
Örnek Verirken Dikkat Edilmesi Gerekenler
Örnek verirken dikkat edilmesi gereken en önemli şey, örneğin gerçekten konuyu destekleyip desteklemediğidir. Bu noktada, örneğin sağlam, özgün ve doğrudan olmasına dikkat edilmelidir. Anlatmak istediğiniz şey bir fikri, bir durumu açıklığa kavuşturmaksa, o zaman verdiğiniz örneğin “hemen hemen” değil, “tam olarak” o durumu açıklıyor olması gerekir.
Aksi takdirde, örnekler sadece laf kalabalığına dönüşür. Örneğin, “Ya işte, Elon Musk gibi başarılı olmalısın!” yerine, “Elon Musk’ın SpaceX’te yaşadığı zorluklar…” gibi daha özgün ve somut örnekler verildiğinde, o örnekler gerçekten insanın kafasında bir şeyler canlandırır. Her şeyin bir örneği var, ama örneklerin de kaliteli olması lazım.
Örnek Verme Kültürü Üzerine Tartışma
Bir başka noktaya değinmek gerekirse, sürekli örnekler vermek yerine insanların düşünmelerine daha fazla alan bırakmak gerekmez mi? Gerçekten bir konu üzerinde derinlemesine düşünmek yerine, örnekler aracılığıyla çözüme ulaşmayı daha mı kolaylaştırıyoruz? Belki de örnekler, aslında bizim düşünme becerilerimizi köreltiyor. Örnek verirken, adeta başkasının düşüncelerine girmeye çalışıyoruz, ama kendi fikrimizi oluşturmak yerine hazır bir çözüm bulmaya çalışıyoruz. Bir fikir üzerinde düşünmek, her zaman bir örnek vermekten çok daha anlamlı olabilir.
Sonuç: Örnek Veriniz, Ama İyi Verin
Sonuçta, örnek vermek önemli bir araçtır, ama bu aracın doğru kullanılması gerekir. Zayıf, ezberlenmiş, klişe örneklerden kaçının. Her şeyin örneğini verirken, neyi anlattığınızı unutmayın. Sonuçta, konuya derinlik katmak istiyorsanız, sadece örneklerle değil, kendi düşüncelerinizi de katmalısınız. Örnekler bazen doğru yolu gösterir, bazen de bulanıklaştırır. Bu yüzden, biraz dikkat, biraz da özgünlükle örnek vermek, her zaman daha etkili olacaktır.
Peki sizce, örnekler fazla mı kullanılıyor? Yoksa örnekler aslında önemli bir açıklayıcı araç mı? Düşünceleriniz nedir?